Brontekst bekijken van Maalkoppel

{{wrapper}}
| [[Bestand:Maalstoel De Keetmolen Ede.jpg|thumb|200px|Maalkoppel van [[De Keetmolen]] met op de voorgrond de steenkraan met ijzeren haken voor het ophijsen van de bovenste molensteen]]
|-
| [[Bestand:Molen De Nieuwe Molen maalstoel.jpg|thumb|200px|Maalstoel van [[Maalderij De Nieuwe molen]]]]
|-
| [[Bestand:Mahlgang-Zg numbers.jpg|thumb|200px|Maalkuip. 1=steenrondsel, 2=kaar, 3=steenspil, 4=loper, 5=ligger, 6=steenzoldervloer, 7=gedeelte van de licht, 8=meelpijp]]
|-
| [[Bestand:Molen De Hoop Appel staven.jpg|thumb|200px|Bolletriestaven van een steenrondsel]]
|-
| [[Bestand:Walderveense molen kropgat.jpg|thumb|200px|Kropgat]]
|}
Een '''maalkoppel''' is een maalinrichting, bestaande uit twee stenen, van een [[korenmolen]]. De stenen liggen op blokjes of stelschroeven op de vloer en zijn omgeven door een steenkuip. De steenkuip is een houten ombouw, de kuip met kuipdeksel, waarin de twee [[molensteen|molenstenen]] zitten. De kieren tussen de houten delen worden dichtgemaakt met een papje van [[Rogge (graan)|roggemeel]].

<gallery  heights="125px" widths="170px">
Molen De Hoop Garderen maalkuip binnenzijde.jpg|Steenkuipdeel met aanhangend tarwemeel
</gallery>

Soms ligt een koppel maalstenen op een 'stoel', een houten of ijzeren verhoging. De maalstenen worden dan meestal van onderaf aangedreven. Op de [[Rijn (molensteen)|buitenrijn]] staat een opzetspil of ''juffer'' voor het laten schudden van de ''schuddebak''. De meeluitloop is kort en hangt ergens opzij van de maalstoel. Bij de meeste windmolens is zo'n ''maalstoel'' niet aanwezig.

== Werking ==
{{wrapper|links}}
| [[Bestand:Molen De Kroon Arnhem maalkoppel blauwe steen paard.jpg|220px|thumb|left|Licht bestaande uit lichtstok (links), lichtboom (vooraan), vonderbalk (rechts) en pasbalk met kussen (achteraan). Op de achtergrond is de regulateur gedeeltelijk zichtbaar.]]
|}
De onderste molensteen is de ligger, die niet draait. Deze ligt waterpas op de vloer, vaak op drie brede wiggen of drie stelbouten. De bovenste molensteen, de loper, draait over de ligger, waardoor het graan fijngemalen wordt. Daar tussenin valt het graan door het kropgat in de draaiende loper op de ligger. De afstand tussen de twee stenen is door de [[molenaar]] nauwkeurig in te stellen door een speciaal mechanisme, het [[lichtwerk]]. Met behulp van de lichtstok worden door de molenaar twee of drie balken, lichtboom, (kruisvonderbalk) en vonder- of pasbalk, via hefboomwerking op of neer gelaten, waardoor de loper hoger of lager komt te staan. Zo kan hij de fijnheid van de maling regelen of zelfs volstaan met alleen het breken van de graankorrel. Vooral bij vlagerige wind vraagt dit veel vakmanschap. Omwille van deze reden is er op verscheidene molens een [[Centrifugaalregelaar|regulateur]] aangebracht. Deze regelt dan automatisch de afstand tussen de stenen.

De loper wordt aangedreven door een ijzeren spil, de [[steenspil]] of het staakijzer. Deze is aan de bovenzijde gelagerd in een houten balk. In deze balk zit een uitsparing waarin de steenspil kan draaien. Dit wordt opgevuld met een hardhouten blok, de neut. Deze neut kan verwijderd worden, waarna de molenaar de steenspil opzij kan trekken, zodat de tandwielen niet meer in elkaar grijpen en de maalsteen niet meer aangedreven wordt.

In de meeste [[standerdmolen|standerdmolens]] worden de steenspillen rechtstreeks aangedreven door het bovenwiel of de bovenwielen (zie tekening in fotogalerij). Er zijn echter ook enkele grote standerdmolens, zoals [[Tot Voordeel en Genoegen]], die drie maalkoppels hebben. De twee achtermolens worden dan aangedreven door een [[koningsspil]].

== Openleggen van de steen ==
De bovenste steen kan met behulp van een steenkraan, een hijsinrichting met ijzeren beugels, van de ligger af getild worden. Dit wordt openleggen of openbreken genoemd. Het openleggen van de stenen is nodig om de stenen te kunnen billen of scherpen.

Op een standerdmolen is niet altijd een steenkraan aanwezig vanwege de beperkte ruimte en werd de steen vroeger opengelegd met behulp van de houten bovenas. Eerst werd de loper opgewigd, waardoor er een strop om de steen en door het kropgat gelegd kon worden. Door de wieken met de hand rond te draaien werd de steen opgetild. Tegenwoordig wordt meestal een takel gebruikt.

<gallery heights="170px" widths="130px">
Molen De Hoop, Garderen maalkoppel openleggen.jpg|Eerst een stukje omhoogschroeven
Molen De Hoop, Garderen maalkoppel openleggen (1).jpg|Omhoogdraaien
Molen De Hoop, Garderen maalkoppel openleggen (2).jpg|Omhoogdraaien
Molen De Hoop, Garderen maalkoppel openleggen (3).jpg|Omhoogdraaien
Molen De Hoop, Garderen maalkoppel openleggen (4).jpg|Ondersteboven draaien
Molen De Hoop, Garderen maalkoppel openleggen (5).jpg|Laten zakken op zakken met graan
</gallery>

== De kaar ==
De zakken graan worden in het kaar (voorraadbak) leeggeschud. Het graan stroomt vanuit het kaar in het schoentje of schuddebak {{nowrap|(afb. 1)}}. Deze schuddebak tikt tegen de draaiende steenspil aan en schudt zo het graan tussen de molenstenen. Ook kan de schuddebak nog handmatig bijgeregeld worden om zo meer of minder graan toe te voeren.
Het meel wordt door de ronddraaiende stenen tegen de wand van de kuip geslingerd en komt daar onderaan tegen de kuip te liggen. Een strijker of jager aan de draaiende loper strijkt vervolgens het meel via de meelpijp naar de lager gelegen verdieping, de maalzolder of meelzolder. Hier komt het meel via de meelbak in de zak terecht. In de meelbak hangt een doek om het stuiven van het meel tegen te gaan. Soms zit er ook voor dit doel in de meelpijp een houten schuif {{nowrap|(afb. 2)}}.

{{Dubbele afbeelding
|1=left
|2=Auget.gif
|3=180
|4=Walderveense molen meelpijp schuifplankje.jpg
|5=136
|6=Afb. 1. Schuddebak
|7=Afb. 2. Schuifplankje in de meelpijp van de Walderveense molen
}}{{clearleft}}

==Fotogalerij==
<gallery widths="160" heights="120">
Afbeelding:Molen De Hoop Garderen maalstoel vooraanzicht.jpg|Vooraanzicht maalkoppel van [[De Hoop (Garderen)|De Hoop]] in Garderen. (bovenste molensteen (loper) is zichtbaar)
Afbeelding:Molen De Hoop Garderen 21 augustus 2008 schuddebak afstelling.jpg|Afstelling schuddebak van De Hoop in Garderen.
Afbeelding:Molen De Hoop Garderen maalkoppel ontmanteld (5).jpg|Ontmantelde maalkoppel met nog aanwezig tarwerandmeel
Afbeelding:Molen De Hoop Garderen open maalstoel.jpg|Ontmantelde en schoongemaakt maalkoppel met rechts de strijker of jager
Afbeelding:Molen De Hoop Appel maalstoel open.jpg|Geopend maalkoppel met natuurstenen van [[De Hoop (Appel)|De Hoop]] in Appel
Afbeelding:Walderveense molen regulateur.jpg|Regulateur van de [[Walderveense molen]]
Afbeelding:MillingEquipment-01.jpg|Schuddebak
Afbeelding:Molen De Hoop Garderen spoorwiel en maalstoelrondsel.jpg|Spoorwiel en steenrondsel van [[De Hoop (Garderen)|De Hoop]] in Garderen
Afbeelding:Molen De Hoop Garderen Lagering steenspil.jpg|Lagering steenspil in ijzerbalk van [[De Hoop (Garderen)|De Hoop]] in Garderen
Afbeelding:Molen De Hoop Garderen steenspil uit werk.jpg|Steenspil van [[De Hoop (Garderen)|De Hoop]] in Garderen uit het werk
Afbeelding:Walderveense molen steenspil schuifbalk.jpg|Lagering steenspil in wervelbalk (verschuifbare ijzerbalk) van de [[Walderveense molen]]
Afbeelding:Molen De Hoop Garderen steenkraan.jpg|Steenkraan van [[De Hoop (Garderen)|De Hoop]] in Garderen
Afbeelding:Molen De Hoop Appel meelpijp.jpg|Meelpijp van [[De Hoop (Appel)|De Hoop]] in Appel
Afbeelding:Molen De Hoop Appel steenspilrondsel.jpg|Steenrondsel met bolletriestaven van [[De Hoop (Appel)|De Hoop]] in Appel
Afbeelding:Tekening Doesburger molen Ede.jpg|Standerdmolen
Afbeelding:Steenrondsel maanstuk.jpg|Maanstuk van een steenrondsel
Afbeelding:Molen Pelmolen Ter Horst, pellerij pelsteen trapspie wig.jpg|Trapspie of traphout en wig voor het openleggen van de steen
Afbeelding:Molen De Doornboom, maalstoel (7).jpg|Rijn van een maalstoel
Afbeelding:Molen De Leeuw, maalstoel (2).jpg|Aandrijving schuddebak met opzetspil of juffer bij de maalstoel van molen [[De Leeuw (Lettele)]]
Afbeelding:Molen Zwiepse Molen, maalkoppel en opzetspil maalstoel.jpg|Opzetspil of juffer van maalstoel staand op maalkoppel
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Steenspil]]
* [[Kantstenen]]

== Externe link ==
* {{Link YouTube|id=cDWvy2c3MVg|label=Draaiende maalkoppels}}

[[Categorie:Windmolen]]