Brontekst bekijken van Intocht van Sinterklaas in Amsterdam

[[Bestand:Intocht van Sint Nicolaas te Amsterdam, Sint Nicolaas aan het begin van het Damr, Bestanddeelnr 910-8215.jpg|thumb|Sinterklaas op het Damrak, met op de achtergrond de [[Basiliek van de Heilige Nicolaas (Amsterdam)|Sint-Nicolaaskerk]]; 17 November 1959.]]
[[Bestand:Sinterklaas op paard.jpg|thumb|Sinterklaas te paard op het Rokin; november 2007.]]
[[Bestand:Amsterdam - Dam - Sinterclaes.jpg|thumb|Gevelsteen van Sinterclaes op de Dam nr. 2.]]
[[Bestand:Stoomboot Christiaan Brunings tijdens de intocht van Sinterklaas bij het Scheepvaartmuseum te Amsterdam.jpg|thumb|[[Stoomboot]] [[Christiaan Brunings (schip, 1900)|Christiaan Brunings]] tijdens de intocht van Sinterklaas bij [[het Scheepvaartmuseum]] te Amsterdam; 13 november 2011. Foto: Erik Swierstra.]]
[[Bestand:Intocht Sint Nicolaas 1952.webm|thumb|Intocht van Sint Nicolaas in Amsterdam in 1952]]
[[Bestand:Intocht van Sinterklaas (Amsterdam 1959).webm|thumb|Aankomst van Sinterklaas in Amsterdam; 17 November 1959.]]
De '''intocht van Sinterklaas in Amsterdam''' ('De blijde incomste') is een jaarlijkse [[optocht]] in [[Amsterdam]] waarbij [[Sinterklaas]] met een grote schare Pieten per [[stoomboot]] arriveert en op zijn [[Schimmel (paard)|schimmel]] een [[intocht van Sinterklaas|intocht]] maakt door de binnenstad.

== Geschiedenis ==
[[Bestand:Intocht Sinterklaas in Amsterdam (1934).webm|thumb|Eerste door ICA georganiseerde intocht in 1934]]
De eerste centraal door het [[Initiatief Comité Amsterdam]] (ICA) georganiseerde intocht werd gehouden op 1 december 1934.<ref>[[Jan Gajentaan]],[https://jangajentaan.wordpress.com/2016/04/07/het-initiatief-comite-amsterdam-1932-1972/ Het Initiatief Comité Amsterdam 1932 – 1972], Ons Amsterdam, 1972</ref> Als stoomboot werd een sleepboot van [[Reederij Gebr. Goedkoop|rederij Goedkoop]] geleend, de [[Paard van Sinterklaas (paard)|schimmel]] kwam uit de stal van [[Van Gend & Loos]] en acteur [[Eduard Verkade]] vertolkte de bisschop. Aan de Zwarte Pieten werd gestalte gegeven door een [[Hoofdpiet]] en zes [[Suriname|Surinaamse]] [[Matroos|matrozen]], die toevallig in de haven voor anker lagen.<ref>[http://sintenpietengilde.nl/teksten/1934-onder-aanvoeren-van-den-echten-zwarte-piet-die-de-hoofdpiet-werd-genoemd-het-waren-moet-men-weten-echte-negers-uit-suriname/ Het Sint en Pietengilde]</ref> Studenten van de paardrijclub 'Hors' uit de [[Hollandsche Manege]] vertolkten Spaanse herauten. De [[Basiliek van de Heilige Nicolaas (Amsterdam)|Sint Nicolaaskerk]] luidde de kerkklokken en [[bodega]] Oporto op [[Damrak]] 92 (in 1963 opgeheven en nu een fastfoodrestaurant<ref>[http://www.onsamsterdam.nl/tijdschrift/jaargang-2013/33-tijdschrift/tijdschrift-jaargang-2013/2655-nummer-11-12-november-december-2013?showall=&start=4 De grandeur verdwijnt], Ons Amsterdam, november - december 2013</ref>) bood Spaanse wijn aan. Na afloop was er een kinderfeest in het [[Vondelparkpaviljoen]].

Behalve in 1944 is sindsdien ieder jaar door hen een intocht georganiseerd. Tijdens de Duitse bezetting in 1940 staakte het ICA zijn werkzaamheden. Nationaalsocialistische organisaties als [[Winterhulp Nederland|Winterhulp]] en [[Nationale Jeugdstorm|Jeugdstorm]] organiseerden daarna tweemaal een inkomst.

In 1945 stelden de [[Canada|Canadese]] bevrijders twintig [[jeep]]s ter beschikking. Kolonel Gilday wilde een spectaculaire intocht met zestien sinterklazen, maar moest er morrend vijftien schrappen.<ref>[https://web.archive.org/web/20131104190249/http://www.amsterdam.nl/@23245/typisch_amsterdams_-_1/ Typisch Amsterdams - Stad van Amsterdam], www.amsterdam.nl</ref>

Op 17 november 2013 werd de 75e intocht gehouden.<ref>[http://www.sintinamsterdam.nl www.sintinamsterdam.nl]</ref> Vroeger vond de intocht plaats op een zaterdag in [[november]], maar sinds de landelijke intocht ieder jaar op de derde zaterdag van november telkens in een andere gemeente plaatsvindt en op de televisie breed wordt uitgemeten, en de winkels op zondag open zijn, werd omstreeks 2000 besloten de stedelijke intocht een dag op te schuiven. Sindsdien is de intocht in Amsterdam op de eerste zondag van november na [[Sint-Maarten (feest)|Sint-Maarten]]. Daarnaast vinden nog diverse kleine intochten plaats in andere wijken en stadsdelen van Amsterdam.

== Aankomst per stoomboot ==
[[Sinterklaas]] en de [[Zwarte Piet]]en kwamen traditioneel per [[boot (vaartuig)|motorboot]] aan bij de [[Basiliek van de Heilige Nicolaas (Amsterdam)|Sint-Nicolaaskerk]] aan de [[Prins Hendrikkade]]. Vanaf 1952 tot en met 2002 werd met de motorboot ''Spanje'' aangemeerd. Bij de [[Amsterdamse metro|metrobouwwerkzaamheden]] voor de [[Zuidoostlijn]] in de [[1970-1979|jaren zeventig]] en later (sinds 2003) voor de [[Noord/Zuidlijn]] moest naar elders worden uitgeweken.

Sinds 2003 wordt gebruikgemaakt van het [[stoomschip]] [[Christiaan Brunings (schip, 1900)|Christiaan Brunings]], dat afmeert bij [[het Scheepvaartmuseum]], na een tocht over de [[Amstel (rivier)|Amstel]] en de [[Nieuwe Herengracht]]. Een passende locatie aangezien [[Nicolaas van Myra|Sint-Nicolaas]] ook [[schutspatroon]] van de [[zeeman (beroep)|zeevarende]]n is.

Als gevolg van de [[Maatschappelijke gevolgen van de coronacrisis in Nederland|coronacrisis]] kon de intocht van Sinterklaas in 2020 niet doorgaan.<ref>[https://www.parool.nl/amsterdam/geen-sinterklaasintocht-dit-jaar-wel-een-nieuwe-sint~b8621763/ Geen Sinterklaasintocht dit jaar, wel een nieuwe Sint], www.parool.n; 2 juli 2020</ref> Wel was er een reportage op de lokale televisiezender [[AT5]] van de aankomst op een geheim gehouden locatie. Net als vorige jaren was de aankomst bij het Scheepvaartmuseum, er was geen publiek en er waren vijf in plaats van vijfhonderd Pieten.<ref>[https://www.parool.nl/amsterdam/zie-ginds-komt-geen-stoomboot-soberste-intocht-van-sint-ooit~be27b798/ Zie ginds komt geen stoomboot; soberste intocht van Sint ooit], www.parool.nl; 11 november 2020</ref><ref>[https://www.parool.nl/amsterdam/het-was-de-gekste-intocht-van-sinterklaas-in-amsterdam-ooit~b1e8dc47/ Het was de gekste intocht van Sinterklaas in Amsterdam ooit], www.parool.nl; 15 november 2020</ref>

Op 14 november 2021 was er een intocht in gewijzigde vorm: de [[Christiaan Brunings (schip, 1900)|stoomboot]] voer vanaf de [[Ouderkerkerdijk]] via de [[Amstel (rivier)|Amstel]] naar de [[Amstelsluizen]] bij [[Theater Carré]], waar voor het eerst werd overgestapt op drie kleinere boten die een [[rondvaart]] door de grachten maakten, via [[Prinsengracht]], [[Brouwersgracht (Amsterdam)|Brouwersgracht]], [[Herengracht (Amsterdam)|Herengracht]] en [[Nieuwe Herengracht]] naar het [[Oosterdok]], waar Sinterklaas en zijn Pieten aan land gingen bij [[het Scheepvaartmuseum]]. Daar was een besloten ontvangst.<ref>[https://www.parool.nl/amsterdam/sint-trekt-door-de-grachten-in-minimalistische-maar-unieke-botenparade~b48b195a/ Sint trekt door de grachten in minimalistische maar unieke botenparade], www.parool.nl; 14 november 2021</ref>

== Op de schimmel door de stad ==
Bij aankomst wordt Sinterklaas verwelkomd door de [[Lijst van burgemeesters van Amsterdam|Burgemeester van Amsterdam]]. In 2019 werd Sinterklaas ook door de nieuwe '[[Kinderburgemeester van Amsterdam|kinderburgemeester]]' ontvangen,<ref>[https://www.parool.nl/amsterdam/ilias-11-is-kinderburgemeester-van-amsterdam~b7bbae94/ Ilias (11) is kinderburgemeester van Amsterdam], www.parool.nl; 4 november 2019</ref> van wie hij de zilverkleurige '[[Sleutels van de stad|sleutel van de stad]]' ontving, zoals elders [[Prins Carnaval]] ook een 'sleutel van de stad' ontvangt.<ref>[https://www.parool.nl/nieuws/sinterklaas-en-zijn-pieten-zijn-weer-in-amsterdam~b1325226/ Sinterklaas en zijn Pieten zijn weer in Amsterdam], www.parool; 18 november 2018</ref>

Vervolgens gaat Sinterklaas op zijn [[schimmel (paard)|schimmel]] via de [[Prins Hendrikkade]] en [[Damrak]] naar de [[Dam (Amsterdam)|Dam]], waar de [[gevelsteen]] van Sinterclaes op de Dam nr. 2 wordt gepasseerd en [[bisschopswijn]] wordt aangeboden. Daarna gaat de tocht (meestal) via [[Rokin (Amsterdam)|Rokin]], [[Reguliersbreestraat]], [[Utrechtsestraat (Amsterdam)|Utrechtsestraat]] of [[Vijzelstraat (Amsterdam)|Vijzelstraat]] en [[Weteringschans]] naar het [[Leidseplein (Amsterdam)|Leidseplein]] waar een afsluiting is in de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]].

Vanwege de bouw van een fietsenstalling onder het [[Kleine-Gartmanplantsoen]] is de route sinds 2016 gewijzigd. Vanaf het [[Marineterrein (Amsterdam)|Marineterrein]] ([[Kattenburgerstraat]]) gaat de stoet via de [[Prins Hendrikkade]], de [[Valkenburgerstraat]], het [[Mr. Visserplein]] en de [[Amstelstraat (Amsterdam)|Amstelstraat]] naar het [[Rembrandtplein (Amsterdam)|Rembrandtplein]]. Vervolgens via Reguliersbreestraat, Muntplein en Rokin naar de Dam (eindpunt).

Tijdens de intocht wordt er 4.500 kilo snoep uitgedeeld, en er komen gemiddeld tussen de 300.000 en 400.000 grote en kleine kinderen van alle leeftijden kijken.<ref>[https://web.archive.org/web/20171208233053/http://www.sintnijmegen.nl/Discussie/De%20brief%20van%20burgemeester%20van%20der%20Laan.pdf Brief Eberhard van der laan], 2013</ref>

== Samenstelling optocht ==
De Sint op zijn paard wordt traditioneel begeleid door een stoet bestaande uit Pieten, [[heraut]]en, [[Landsknecht|landsknechten]], [[Amazonen|amazones]], herenrijders en Spaanse edelen.<ref>De identiteitscrisis van zwarte piet, J. Eeuwijk en F. Rensen, 2017</ref> De stoet bestond in 2012 uit 738 Zwarte Pieten. Trapsgewijs in drie jaar tijd is de Zwarte Piet vervangen door de Schoorsteenpiet, 25% in 2014, 50% in 2015, tot 100% nieuwe Pieten sinds 2016.<ref>[http://nos.nl/artikel/2141314-geen-zwarte-piet-meer-in-amsterdam-alleen-schoorsteenpieten.html Geen Zwarte Piet meer in Amsterdam, alleen Schoorsteenpieten], NOS</ref> In 2017 werd de metamorfose voltooid met nieuwe, speciaal vervaardige kostuums.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/4995596/amsterdam-introduceert-nieuwe-piet-bij-intocht.html Amsterdam introduceert nieuwe Piet bij intocht], NU.nl</ref>

==Vertolking Sinterklaas==
* [[Eduard Verkade]] (1934-1938)
* [[Bernard van Vlijmen]] (1939)
* [[Eduard Verkade]] (1945-1948)
* [[Paul Huf (acteur)|Paul Huf]] (1949)
* [[Jan Gajentaan]] (1950-1962)
* Gerard de Klerk (1963-1988)
* Dick Ernst Claassen (1989-1998)
* Dries Zee (1999-2008)
* [[Jeroen Krabbé]] (2009-2018)
* Christiaan Bramer (2019)
* [[Derek de Lint]] (2020-heden)

== Op televisie ==
Op [[22 november]] [[1952]] vond de eerste uitzending op de [[televisie]] van de [[landelijke intocht van Sinterklaas]] plaats vanuit Amsterdam. Behalve in 1960 was deze televisie-uitzending tot [[1963]] steeds vanuit Amsterdam. Sinds [[1992]] wordt de intocht uitgezonden op de lokale televisiezender [[AT5]].

== Literatuur ==
* [https://onsamsterdam.nl/artikelen?filters%5B5%5D%5B%5D=14 Ons Amsterdam van november-december 2009]
* Het Amsterdams Sinterklaasboek - terugblik op activiteiten van het gouden ICA - een schoen vol verhalen - herinneringen aan intochten sinds 1934 met een zak vol bijzonderheden. Auteur: Jan Roelfs; met bijdragen van Jaap Th. Balk: Sint Nicolaas en Amsterdam door de eeuwen heen. Uitgave 1982: Initiatief Comité Amsterdam, ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan, 1932-1982, van het ICA

== Filmopnames ==
[[Polygoonjournaal]]s van de jaarlijkse intochten bij [[Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid|Beeld en Geluid]]:
* [http://www.youtube.com/watch?v=FhAUQ6h9mcI Sinterklaas op motorfiets (1930)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=31IkXFGZMHs Intocht 1934]
* [http://www.youtube.com/watch?v=65ERQNg_Fcc Intocht 1935]
* [http://www.youtube.com/watch?v=cafx3d60_yo&feature=relmfu Intocht 1941]
* [https://www.youtube.com/watch?v=cafx3d60_yo Intocht 1941]
* [https://www.youtube.com/watch?v=xr6BP9IWOBc Intocht 1942]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0sQ-Ye65xs8 Intocht 1943]
* [http://www.youtube.com/watch?v=fNR0I8mFBL4 Intocht 1952]
* [http://www.youtube.com/watch?v=-l8THbDrLig&feature=relmfu Uittocht 1952]
* [http://www.youtube.com/watch?v=O5KgiBH7FPI Intocht 1953]
* [http://www.youtube.com/watch?v=h8BPgQop0WQ Intocht 1954]
* [http://www.youtube.com/watch?v=nN9oyNM9gds Sinterklaas in Amsterdam (1955)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=Sc2d9biDijw Intocht 1956]
* [http://www.youtube.com/watch?v=xyqf0ed6Y3Y Glorieuze terugkeer Sinterklaas in Amsterdam (1957)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=QaiOqL64xjs Aankomst Sinterklaas in Sint-Nicolaaskerk (1958)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=LoF0fE7eliY Hij is er (1959)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=bbGXe7WsLAI Intocht 1960]
* [http://www.youtube.com/watch?v=Wr_nUvqdHW0 Sinterklaas is er weer! (1961)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=EFHqrh8P4ag Intocht van Sint Nicolaas in Amsterdam in 1961]
* [http://www.youtube.com/watch?v=lPsH7AF3TxY Goedheiligman in Amsterdam (1962)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=RaiDFP9Iikc Intocht 1963]
* [http://www.youtube.com/watch?v=Z1rhn367050 Intocht 1964]
* [http://www.youtube.com/watch?v=mxrnMXJVj18&feature=results_video&playnext=1&list=PLCFC70D9616CBBF2C Intocht 1967]
* [http://www.youtube.com/watch?v=8ghEcU9xpoM Intocht 1970]
* [http://www.youtube.com/watch?v=0_oATsu9vVE Intocht 1971]
* [http://www.youtube.com/watch?v=bn6gWtMaLHs&feature=fvwrel Reportage en intocht 1974]
* [http://www.youtube.com/watch?v=Xzlo5aTL0EA Aankomst en Sintenvergadering (1980)]

==Externe link==
* [http://www.sintinamsterdam.nl/ Organisatiecomité]
{{Appendix}}
{{Commonscat|Entry parades of Sinterklaas in Amsterdam|Sinterklaasintochten in Amsterdam}}
{{Navigatie Sinterklaas}}

[[Categorie:Sinterklaasfeest]]
[[Categorie:Evenement in Amsterdam]]
[[Categorie:Geschiedenis van Amsterdam]]
[[Categorie:Kinderevenement]]