Brontekst bekijken van Herberg

[[Afbeelding:Kleehaas In der Wirtsstube.jpg|thumb|[[Theodor Kleehaas]]: ''In der Wirtsstube'', München, 19e of 20e eeuw]]
[[File:Cattenbroek Herberg De Lindeboom.jpg|thumb|Herberg ''De Lindeboom'' in [[Cattenbroek (Montfoort en Woerden)|Cattenbroek]], [[1729]]]]
[[File:Adriaen van Ostade - Dansende boeren voor een herberg (1670).jpg|thumb|Dansende boeren voor een herberg, [[Adriaen van Ostade]], [[1670]]]]
Een '''herberg''' is een kleinschalig bedrijf dat tegen betaling de mogelijkheid tot eten, drinken en overnachten biedt. 

De term herberg wordt overwegend in [[Geschiedenis|historische]] contexten gebruikt. Eigentijdse overnachtingsaccommodaties worden meestal geen herberg genoemd, maar [[hotel]], [[Hostel (bedrijf)|hostel]] of [[pension]]. De benaming herberg wordt nog wel gebruikt voor eenvoudige traditionele [[horeca]]gelegenheden. In Vlaanderen werd er tot diep in de 20ste eeuw het [[café]] mee aangeduid.

Het woord herberg komt van ''her'' (= ''heer, leger'') en ''berg'' (= ''bergplaats''). In het Frans is het woord overgenomen en bekend als ''auberge''. De beheerder van een herberg wordt [[waard (herberg)|waard]] of herbergier genoemd.

== Reizigers ==
Herbergen waren meestal gevestigd op plaatsen waar veel reizigers langs kwamen. Ze beschikten meestal over [[stal (bouwwerk)|stallen]] voor de [[Paard (dier)|paarden]] van [[Ruiter (persoon)|ruiters]] en [[postkoets|(post)koetsen]]. Vaak kon hier van paarden worden gewisseld. De wachttijd werd door de reizigers gebruikt om iets te nuttigen. Een stal waar men met koets en al naar binnen kon staat bekend als een [[doorrit]].

Herbergen bestonden uit een gelagkamer, waar gegeten en vooral gedronken werd, vergelijkbaar met een [[eetcafé]]. Daarnaast was er een ruimte om te slapen. Meestal geen aparte kamers maar een gemeenschappelijk vertrek. Naarmate mensen welvarender werden, werden aparte kamers ingericht, wat uiteindelijk resulteerde in speciaal daarvoor gebouwde voorzieningen zoals [[Hotel|hotels]] en [[Motel|motels]].

Middeleeuwse steden, die na [[zonsondergang]] de [[stadspoort]]en sloten, bouwden buiten de stadsmuren [[stadsherberg]]en waar verlate reizigers de nacht konden doorbrengen. Een [[koetsiersherberg]] is vooral bedoeld voor doorreizende mensen te paard. Een [[uitspanning]] is oorspronkelijk een plaats waar rijtuigen van nieuwe paarden werden voorzien.

== Openbare gelegenheid ==
In dorpen waren de herbergen eeuwenlang de enige openbare gelegenheden. Vergaderingen van het dorpsbestuur en rechtszittingen werden in een herberg gehouden, evenals openbare verkopingen en openbare verpachtingen. Gedurende de 18e eeuw werden de dorpen verplicht een [[raadhuis]] te bouwen. 

In Engeland kende men public houses, afgekort tot pubs. Dit woord wordt in Nederland vooral gebruikt voor kroegen.

In 1912 opende de Duitser [[Richard Schirrmann]] de eerste [[jeugdherberg]].

== Afbeeldingen ==
<gallery>
File:Travellers at a Country Inn 1645 Isaack van Ostade.jpg|Reizigers bij een herberg, Isaack van Ostade, 1645
File:Wouterus Verschuur - Wachten voor de herberg.jpg|Wachten voor de herberg, Wouterus Verschuur
File:Herberg Jaffa Utrecht.jpg|[[Jaffa (buitenplaats)|Herberg Jaffa]] bij [[Utrecht (stad)|Utrecht]], J. van Hiltrop, 1782
File:Roelof Jansz. van Vries - Reizigers bij een herberg aan de rand van een dorp, een kerk voorbij.jpg|Reizigers bij een herberg aan de rand van een dorp, een kerk voorbij, Roelof Jansz. van Vries
File:Adriaen van Ostade 036.jpg|Feestende boeren in een herberg, Adriaen van Ostade, 1673
Bestand:De_Reizende_Man.jpg|Boerderij annex herberg de Reizende Man aan het Ginderdoor te [[Lieshout]], inmiddels afgebroken
</gallery>

== Bekende herbergen ==
*[[Herberg Den Gouden Berg]]
*[[Jaffa (buitenplaats)|Herberg Jaffa]]
*[[Herberg d'Eenhonderd Roe]]
[[Categorie:Horeca]][[Categorie:Café| Herberg]][[Categorie:Restaurant]][[Categorie:Hotel]]