Brontekst bekijken van Boô

[[Bestand:Wilms Boô.jpg|thumb|260px|Wilms' boô in 2012]]
[[Bestand:Nieuw-Schoonebeek Wilms Boo.png|thumb|260px|Wilms' boô rond 1920]]
[[Bestand:Overblijfselen na de brand - Nieuw-Schoonebeek - 20364107 - RCE.jpg|thumb|260px|Wilms' boô na de brand in 2004]]
[[Bestand:Interieur van de stal - Schoonebeek - 20446102 - RCE.jpg|thumb|260px|Interieur, stallen]]
Een '''boô''' {{Audio|Nl-Boô.ogg|uitspraak}} (ook: ''bo'', ''boo'', ''boe'' of ''sennhütte'') was een [[kooi (dieren)|veehut]] waar een [[schaapherder|herder]] met zijn [[rundvee]] verbleef. Al sinds de dertiende eeuw waren er in heel [[Europa (werelddeel)|Europa]] [[Uithof (klooster)|uithoven]], ook wel grangia's genoemd, bij kloosters en boerderijen. Zij waren om gereedschappen en/of vee te stallen bij ver gelegen landerijen. Vaak kenden zij een kleine (tijdelijke) bezetting. De boo valt in deze categorie en werd ten tijde van de [[Tachtigjarige Oorlog]] ook wel als grangia aangeduid. De boô was in de zeventiende eeuw rond [[Schoonebeek]] in opkomst omdat de boeren aldaar van gemengde teelt overgingen naar voornamelijk veeteelt.

== Indeling ==
Oorspronkelijk sliep de herder bij het vee in één ruimte. 's Winters ging hij met het vee terug naar de boerderij. Later werd de hut met een tussenmuur onderverdeeld in een gedeelte voor het vee en een woonvertrek met vuurplaats voor de herder. De herder bleef vanaf die tijd ook in de winter op de boô. Naast de boô werd dan tevens een hooischuur gebouwd. Een boô is gemaakt van goedkope materialen. De wanden zijn meestal van [[stro]] of gevlochten twijgen die besmeerd zijn met koemest of [[leem]]. Het dak is ook van stro.

== Boô-heer ==
De herder, die het vee ver buiten het dorp liet grazen, kon in de boô overnachten. De herder werd boô-heer genoemd en was in de regel ongetrouwd. Hij was in dienst van een zogenaamde broodheer. Vaak ook was de herder de oudste zoon van de boer. Eenmaal in de veertien dagen keerde de boô-heer terug naar de boerderij van zijn broodheer om proviand en schone kleren te halen. De boô-heer mocht de opbrengst van de enige melkkoe in zijn geheel houden en ook de eieren die de kippen in de boô legden, waren voor hem.

== Voorkomen ==
De grensplaatsen [[Schoonebeek]] en [[Nieuw-Schoonebeek]] in de [[Nederland]]se provincie [[Drenthe]] zijn de enige Nederlandse plaatsen waar nog boôën staan. Het dorp Nieuw-Schoonebeek stond daarom aan de Duitse kant van de grens in [[Ringe (Duitsland)|Ringe]] lange tijd bekend als ''boôëndörp''. In Ringe en ook langs de [[Eems]] stonden echter ook boôën. Van de nu nog bestaande boôën staat er nog een enkele in Duitsland in oorspronkelijke staat op de aanvankelijke plek.

== Herkomst van het woord ==
De naam boô is een [[cognaat (taalkunde)|cognaat]] van het [[Duits]]e woord 'Bude' dat 'stal' betekent. Het [[Accent circonflexe|dakje]] op de tweede 'o' wijst erop dat er [[syncope (stijlfiguur)|een letter is weggevallen]]. In het [[Deens]] betekent 'bo' woning en 'by' betekent boerderij. Het woord boô behoort tot het [[Nedersaksisch]]. Andere (streek)talen kennen ook cognaten van het woord: het [[Westfries]] ''([[boet|boed, boet]])'' en [[Fries (taal)|Fries]] ''(bode, bodde)''.<ref>Van der Molen, S. J. (1940), ''De Schoonebeeker booën, hun dienst en hun bouw.'' Tijdschrift van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap (2) LVII; pp. 1-12</ref>

== Boôën: verdwenen bouwwerken ==
De laatste originele boô in Nederland, ''Wilms' boô'' ([[1640]]) in Nieuw Schoonebeek, brandde in [[oktober 2004]] af. Er bestonden plannen de boô op de [[Europese monumentenlijst]] geplaatst te krijgen. Wilms' boô was eigendom van de [[Drentse Oudheidkundige Stichting De Spiker]]. In [[maart 2005]] is een start gemaakt met de herbouw. De herbouwde Wilms' boô werd op [[4 juni]] [[2008]] officieel geopend door prinses [[Margriet der Nederlanden]]. Deze replica heeft nu een woonfunctie.

Hekman's boô is ook een [[replica]], die bovendien niet meer op de oorspronkelijke locatie staat. Deze boô stond aan de Beekweg, maar vanwege de bouw van woonhuizen is deze verplaatst. De Hekman's boô bevindt zich nu op het terrein van ''Zuivelboerderij De Katshaar'' aan de Europaweg ([[Provinciale weg 863|N863]]).

== Afbeeldingen ==
<gallery perrow="2" widths="225" heights="200">
Bestand:Boô.jpg|Hekman's boô in 2006
Bestand:Elzings Boo.jpg|Elzing's boô in 1912
</gallery>

{{Appendix|2=
'''Bronnen'''
* J.N.H. Elerie en G. Smit, '[http://oud-schoonebeek.nl/index.php/schoonebeek/15-booen/56-de-bo-van-schoonebeek De bo van Schoonebeek, een raadselachtige exploitatievorm]', ''Nieuwe Drentse Volksalmanak'' 98 (1981), 1-11
* J. Poortman, ''Drente, een handboek voor het kennen van het Drentsche leven in voorbije eeuwen'', dl. 1, J.A. Boom en zoon, Meppel 1943
* J.N.H. Elerie, '[http://oud-schoonebeek.nl/index.php/drenthe/27-veen/291-het-veengebied-in-1850 Het veengebied tot 1850]', in: M.A.W. Gerding (red.), ''Geschiedenis van Emmen en Zuidoost-Drenthe'', Amsterdam 1989
'''Referenties'''
{{References}}
}}
{{Commonscat|Boô}}
{{Navigatie landschapselementen}}
{{Navigatie boerderijtypen}}

{{DEFAULTSORT:Boo}}
[[Categorie:Cultuur in Emmen]]
[[Categorie:Schoonebeek]]
[[Categorie:Stal]]
[[Categorie:Woning]]
[[Categorie:Boerderij]]